Δευτέρα, 4 Ιουνίου 2012

Εκλογές 1958, η Αριστερά στην αξιωματική αντιπολίτευση


Το 1958 η Αριστερά επιτέλεσε έναν εκλογικό θρίαμβο, για τα δεδομένα της εποχής, και αναδείχτηκε σε αξιωματική αντιπολίτευση. Οι παππούδες του ΣΥΡΙΖΑ, δηλαδή η Ενιαία Δημοκρατική Αριστερά (ΕΔΑ) του 1958, κατάφερε να εκμεταλλευτεί τον εκλογικό νόμο που είχαν επινοήσει οι παππούδες των σημερινών ΠΑΣΟΚ και ΝΔ. Σήμερα, κάτι παρόμοιο πάει να επαναληφθεί. Με τη διαφορά ότι η Αριστερά διεκδικεί την πρωτιά και την κυβέρνηση. Ο εκλογικός νόμος, που επινόησαν τα πρώην μεγάλα κόμματα ΠΑΣΟΚ και ΝΔ, με το μπόνους των 50 εδρών, μπορεί να φέρει τον ΣΥΡΙΖΑ σε κυβερνητική τροχιά.

Στα τέλη Φεβρουαρίου του 1958 ο πρωθυπουργός Κωνσταντίνος Καραμανλής συμφώνησε με τους ηγέτες του κεντρώου Κόμματος Φιλελευθέρων, τον Σοφοκλή Βενιζέλο και τον Γεώργιο Παπανδρέου, στην ψήφιση ενός νέου εκλογικού συστήματος υπερενισχυμένης αναλογικής.

Το 1958 η κυριαρχία του Καραμανλή ήταν εξασφαλισμένη στο κόμμα που είχε ιδρύση, την Εθνική Ριζοσπαστική Ένωση (ΕΡΕ), και άρα στην Δεξιά. Οχι μόνο λόγω του χαρακτήρα και των προσόντων του Καραμανλή αλλά και γιατί η άσκηση της εξουσίας αποτελούσε σημαντικό στοιχείο ενότητας της παράταξης του. Με δεδομένη την συγκρότηση ενός ισχυρού πόλου εξουσίας, της ΕΡΕ, ο Καραμανλής δεν φαίνεται να ανησυχούσε για το αποτελέσμα των μελλοντικών εκλογών.

Πλαφόν 25%

 Με την υπερενισχυμένη αναλογική οι ηγέτες του Κέντρου ήθελαν να απομονώσουν πολιτικά την Αριστερά και τα μικρότερα κεντρώα κόμματα. Το νέο εκλογικό σύστημα επέβαλε πλαφόν 25% για τα κόμματα και 35% για τους συνασπισμούς κομμάτων, προκειμένου να συμμετάσχουν στη δεύτερη κατανομή των εδρών. Εκτός από τους Φιλελεύθερους, τέτοια ποσοστά δεν μπορούσε θεωρητικά να συγκεντρώσει κανένα άλλο κόμμα της αντιπολίτευσης. Ετσι, ο Γεώργιος Παπανδρέου και ο Σοφοκλής Βενιζέλος θα έβαζαν εκβιαστικά διλήμματα στους αντιδεξιούς ψηφοφόρους και θα λεηλατούσαν τις ψήφους όχι μόνο των συγγενών μικρών κομμάτων αλλά και της Αριστεράς.

Η συμφωνία Καραμανλή - Φιλελευθέρων για τον νέο εκλογικό νόμο διέρρευσε. Σχεδόν αμέσως παραιτήθηκαν διαμαρτυρόμενοι οι υπουργοί Γεώργιος Ράλλης και Παναγιώτης Παπαληγούρας. Αυτοί οι δύο μαζί με 13 ακόμη βουλευτές απεχώρησαν από την ΕΡΕ. Ετσι η ΕΡΕ έχασε την απόλυτη πλειοψηφία στην Βουλή. Ο Κ. Καραμανλής παραιτήθηκε. Διορίστηκε υπηρεσιακή κυβέρνηση για να διενεργήσει εκλογές.

Τα αποτελέσματα των εκλογών

•    ΕΡΕ 41,16% και 171 έδρες
•    ΕΔΑ 24,42% και 79 έδρες
•    Φιλεύθεροι 20,67%  και 36 έδρες
•    ΠΑΔΕ 10,62% και 10 έδρες
•    ΕΛΚ 2,94% και 4 έδρες

Με το εκλογικό αποτέλεσμα ο Καραμανλής επαναβεβαίωσε την απόλυτη κυριαρχία του στην Δεξιά. Η ΕΡΕ διατήρησε το υψηλό, για τα πολιτικά δεδομένα της εποχής, ποσοστό του 41,17%. Παράλληλα αύξησε την αυτοδύναμη πλειοψηφία του σε 171 έδρες.

Η μεγάλη έκπληξη ήρθε από την Αριστερά. Η ΕΔΑ ανέτρεψε τα προγνωστικά και το πολιτικό σκηνικό. Με τη συνεργασία αρκετών κεντροαριστρών πολιτευτών, βγήκε δεύτερο κόμμα κι έγινε αξιωματική αντιπολίτευση. Εστειλε τον Σ. Βενιζέλο και τον Γ. Παπανδρέου στην παγίδα που αυτοί οι ίδιοι είχαν στήσει για την Αριστερά.

Οι εκλογές του 1958 επαναβεβαίωσαν την πολιτική και κομματική ενότητα του ενός πόλου εξουσίας, της Δεξιάς στην οποία κυριαρχούσε καταλυτικά η ΕΡΕ του Κ. Καραμανλή. Απέδειξαν επίσης ότι οι προηγούμενες εκλογικές επιτυχίες της ΕΡΕ στη Βόρεια Ελλάδα και στην αγροτιά είχαν αποκτήσει μόνιμο χαρακτήρα. Η Δεξιά είχε πάψει να έχει σημαντική επιρροή μόνο στην Πελοπόννησο κι αγκάλιαζε οόκληρη την χώρα. Παγίωσε επίσης την ισχυρή της θέση στην Θεσσαλονίκη και την αύξηση των ποσοστών της στην Αθήνα και τα αστικά κέντρα.

Το εκλογικό αποτέλεσμα έφερε όμως στο προσκήνιο τον κίνδυνο να δημιουργήσει η Αριστερά τον δεύτερο πόλο του δικομματικού συστήματος, μόλις 9 χρόνια από την λήξη του Εμφύλιου. Το εκλογικό αποτέλεσμα, μαζί με τις πολιτικές μεταρρυθμίσεις και τις διαστημικές επιτυχίες που πετύχαινε η μετασταλινική Σοβιετική Ενωση έδιναν μία τεράστια ώθηση στην ΕΔΑ. Είναι χαρακτηριστικό ότι η ΕΔΑ αναδείχτηκε πρώτο κόμμα στις αστικές περιοχές με 39%. Στην Καισαριανή, τη Νέα Ιωνία, τη Νίκαια, το Κερατσίνι, τηνΔραπετσώνα ξεπέρασε το 60%.

Η εκλογική γεωγραφία δείχνει ότι η δύναμη των κεντρώων Φιλελεύθερων ήταν συγκεντρωμένη στην Κρήτη, τη Δυτική Ελλάδα, την Πελοπόννησο και τη Δυτική Μακεδονία. Αντίθετα η ΕΔΑ και οι κεντροαριστεροί συνοδοιπόροι της ψηφίστηκαν στην Αθήνα, την Θεσσαλία, και την Κεντρική Μακεδονία.

Αυτά έγιναν το 1958. Για να δούμε τι τελικά θα γίνει το 2012…


* Τμήμα έρευνας για τις μεταπολεμικές εκλογές, που δημοσιεύτηκε το 1996 στον «Αδέσμευτο Τύπο», με ελαφρά προσαρμογή στο σήμερα